-REPO-
Menkul kıymetlerin belli bir tarihte belli bir fiyattan geri almak kaydıyla satılmasını içeren bir işlemdir. Esas itibariyle repoya konu olan menkul kıymet teminat özelliği taşımaktadır.
Repo, menkul kıymetlerin geri satın alım taahhüdü ile satımı; Ters Repo ise bu menkul kıymetlerin geri satma taahhüdü ile alımıdır.
Repo yapmak suretiyle, fon fazlası bulunan mali yatırımcıların atıl fonları, fon açığı bulunanlara belirli bir faiz karşılığında aktarılmaktadır. Böylece kısa süreli fon arz ve talebini para piyasasının gelişmesine yardımcı olunmaktadır. Repo işleminde genellikle teminat olarak, Devlet iç borçlanma senetleri kullanılmaktadır.
Repo Türleri
a-) Düz Repo: Bir gerçek veya tüzel kişinin bir menkul kıymeti başka bir gerçek veya tüzel kişiye belirlenen bir tarihte, belirlenen bir fiyattan geri alma taahhüdü ile satılmasıdır. Menkul kıymetleri menkul kıymetleri satan boçlanmakta; bu kıymetleri vadesi geldiğinde geri aldığında borcunu öder.
b-) Ters Repo: Menkul kıymeti geri satmak amacıyla satın alınmasıdır.
c-) Fiktif Repo: 2 durum söz konusudur.
Birincisi; menkul kıymet satan tarafın portföyünde mevcut olmasına rağmen işlem gerçekleştirilmemektedir. Bu durumda, el değiştiren menkul kıymet değil, sadece onu temsil eden makbuz yada dekonttur.
İkincisi; aynı menkul kıymet, birden fazla gerçek veya tüzel kişiye birden fazla işlem yapılarak satılmakta; böylece “açığa satış” durumu ortaya çıkmaktadır. Bunun geçekleşmesi halinde işlemlerden bir tanesi gerçek, diğerleri hayalidir.
Fiktif reponun yoğun biçimde yapılması piyasa ve ekonomi açısından önemli sakıncalar doğurur.
d-) Sürekli Repo: Bu işlemde, anlaşma ile belirlenen vade sonunda sözleşme tarafından herhangi birinin ihbarı olmadan kendiliğinden yenilenmesidir. Bu repo türüne özellikle gecelik ya da kısa vadeler üzerinden yapılan işlemlerde rastlanmaktadır.
e-) Vadeye Kadar Repo
f-) Döviz Swapı Repolar: Yabancı ( döviz ) para üzerinden yapılan repodur. Uluslararası ticaret ve yüklü paralarda yapılır.
g-) Gecelik Repo: Valör ( faizin başladığı tarih ) aynı gündür ve nikci ( en son ) takas ertesi gün gerçekleştirilir.
h-) Açık Repo: Belirsiz bir vade için yapılır.
ı-) Esnek Repo
Repo İşlemlerinde Kullanılan Menkul Kıymetler
-Devlet Tahvilleri, -Hazine Bonoları, -Banka Bonoları ve Banka Garantili Bonolar, -Kamu Ortaklığı ve Toplu Konut İdaresince çıkarılan Borç Senetleri, -Varlığa dayalı menkul kıymet ve borsada tescil edilmiş borç senetleri, -Dövize esnekli hazine bonosu ve devlet tahvilleri, -Evrak bonoları vb.tahvilleri.
Reponun Önemi: Menkul kıymetlerin ikincil piyasalarını geliştirerek birincil piyasasının genişlemesine katkı sağlamaktadırlar.
Repo Piyasasının Gelişmesinin Parasal Etkileri Şunlardır:
- Bankalara mevduat dışında alternatif bir araç sağlamaktadır.
-Repo işlemleri vadesiz ve kısa vadeli mevduat faiz oranlarını yükseltmektedir. Böylece, ödünç verilebilir fonların vade yapısını kısa vadeliler lehine değiştirir.
- Repo işlemlerinin yaygınlaşması faiz esnekliğini arttırır.